KUR FARKLARI MUHASEBESİ

1-VERGİYİ DOĞURAN OLAYIN GERÇEKLEŞMESİNDEN ÖNCE ORTAYA ÇIKAN KUR FARKLARI
KDV Kanunu 10. maddesine göre ‘’mal teslimi veya hizmetin ifalarında vergiyi doğuran olay ilke olarak malın teslimi veya hizmetin ifasıyla meydana gelmektedir’’.aynı maddeye göre ‘’henüz malın teslimim veya hizmetin ifası gerçekleşmeden fatura veya benzeri belgelerin düzenlendiği durumlarda ise vergiyi doğuran olay bu belgelerin düzenlendiği tarihte meydana çıkmaktadır’’.
KDVK unu 26. maddesinde ‘’bedeli döviz üzerinden belirlenen işlemlerde KDV matrahı vergiyi doğuran olayın meydana geldiği tarihteki cari kur üzerinden YTL ye çevrilerek bulunacaktır’’.önceden ödeme yapılması kur değerinin değişmesi halinde KDV matrahı ödeme tarihindeki kura göre değil vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği tarihteki kura göre bulunacaktır.ödemenin önceden yapılmış olmasının bir önemi yoktur.değerlendirme teslim veya hizmetin ifa edildiği tarihte yapılacaktır.
2- VERGİYİ DOĞURAN OLAYIN GERÇEKLEŞMESİNDEN SONRA ORTAYA ÇIKAN KUR FARKLARI
KDVKnun 20.maddesine göre ‘’KDVnin matrahı teslim ve hizmet işlemlerinin karşılığını teşkil eden bedeldir’’.KDVK nun 24.maddesine göre ise ‘’vade farkı,fiyat farkı,faiz ve prim gibi unsurların bedele yani KDV matrahına dahil olduğu ‘’belirtilmiştir.Buna göre bedeli daha sonra tahsil edilmeküzere yapılan bir teslimde bedelin geç ödenmesi nedeniyle hesaplanan vade farkı tutarı KDV matrahına dahildir.Yabancı para cinsinden yaplan işlemlerde vade farkı yerini kur farkına bırakmaktadır.
Kanun koyucu ödemenin daha önce yapılmış olduğu durumlarda vergi matrahını vergiyi doğuran olayın gerçekleştiği tarihdeki kuru esas almak suretiyle KDVKnun 26.maddesi kapsamında vergilendirirken,ödemenin daha sonra yapılması halinde kur farkının KDVKnun 24.maddesi kapsamında vergilendirmektedir.
30.06.2007 Tarih ve 26568 sayılı resmi gazetede yayımlanan 105 seri nolu KDV Genel tebliğinde açıklanmıştır.
Tebliğin ilgili bölümü şu şekildedir.
’’2. Kur Farkları
Bedelin döviz cinsinden veya dövize endekslenerek ifade edildiği işlemlerde, bedelin kısmen veya tamamen vergiyi doğuran olayın vuku bulduğu tarihten sonra ödenmesi halinde, satıcı lehine ortaya çıkan kur farkı esas itibariyle vade farkı mahiyetinde olduğundan, matrahın bir unsuru olarak vergilendirilmesi gerekmektedir.
Buna göre, teslim veya hizmetin yapıldığı tarih ile bedelin tahsil edildiği tarih arasında ortaya çıkan lehte kur farkı için satıcı tarafından fatura düzenlenmek ve faturada gösterilen kur farkına, teslim veya hizmetin yapıldığı tarihte bu işlemler için geçerli olan oran uygulanmak suretiyle KDV hesaplanacaktır.
Bedelin tahsil edildiği tarihte alıcı lehine kur farkı oluşması halinde, kur farkı tutarı üzerinden alıcı tarafından satıcıya bir fatura düzenlenerek, teslim ve hizmetin yapıldığı tarihteki oran üzerinden KDV hesaplanması gerekmektedir.’’
3-MATRAHIN TESPİTİNDE ESAS ALINACAK KUR
KDVK unu 26. maddesinde ‘’bedeli döviz üzerinden belirlenen işlemlerde KDV matrahı vergiyi doğuran olayın meydana geldiği tarihteki cari kur üzerinden YTL ye çevrilerek bulunacaktır’.
İdarenin uygulaması na göre Cari kur maliye bakanlığınca açıklanan kur olacak,Maliye Bakanlığı kur tespit edilmediği durumlarda ise 130 seri nolu VUKGT uyarınca merkez bankası döviz alış kuru esas alınacaktır.
Uygulamada maliye bakanlığı sadece yıl sonu değerlemelerinde kullanılmak üzere kur açıklamaktadır.
4-KUR FAKINA UYGULANACAK KDV ORANI
Kur farkları ile ilgili düzenlenecek faturada ilk düzenlenen faturaya atıfta bulnulacak ilk aturanın düzenlendiği tarihteki olayın tabi olduğu oran üzerinden KDV hesaplanacaktır.Örneğin teslimin gerçekleştiği tarihte %18 olan KDV oranı tahsil Tarihinde % 8 e düşmüş olsa dahi kur farkının KDV si % 18 oranınıdan hesaplanacaktır.
Kur farkı hesaben ortaya çıktığından kur farkı adı altında tahsilat yapılması söz konusu değildir.kur farkı KDV si iç yüzde yöntemiyle KDV hesaplanarak fatura edilecektir.
Mal ithalatlarında KDV nin matrahı KDVK nun 21. maddesinde düzenlenmiştir. KDV gümrük idarelerince gümrük makbuzu ile tahsil edilmektedir.daha sonra lehte veya aleyhte kur fakları KDV matrahı ile ilişkilendirilmesi söz konusu değildir.

5-MUHASEBELEŞTİRİLMESİ
Satıcı işlemleri: işletmenin esas faaliyeti ile ilgili kur farkları 600 –yurt içi satışlar veya 601-yurt dışı satışlar hesaplarına alınacaktır.
Satış yapıldıktan sonra ortaya çıkan kur farkları ile hesap dönemleri sonlarında VUK hükümleri gereğince yapılan kur değerlemeleri lehte olan kur farkları 646 hesabın alacağına,aleyhte olan kur farkları 656 hesabın borcuna alınacaktır.

Satışa ilişkin alınan avansların değerlemesi ile ilgili çeşitli görüşler mevcuttur.Hesapların kapatılabilmesi için mutlaka değerleme yapılacaktır.

Alıcı işlemleri:238 numaralı VUKGT ne göre ticari emtianın satın alınıp stoklara girdiği tarihe kadar oluşabilecek aleyhte kur faklarının maliyete intikali zorunludur.153 ticari mallar hesabında izlenecektir. Lehte oluşan kur fakları 646 hesapta izlenmelidir.
Gayrimenkul veya sabit kıymet satın alındığında hesap dönemi sonuna kadar olan aleyhte kur fakları 163 seri nolu VUKGT gereği kıymetin maliyetine eklenmesi zorunludur.lehte oluşan kur fakları iktisadi kıymetin bedelinden düşülecektir.
Sonraki dönem de ortaya çıkan kur faklarının gider yazılması veya maliyete intikal ettirilmesi mükellefin seçimlik hakkı bulunmaktadır.
ÖRNEKLER
a)peşin satış :
satış bedeli 1000 ABD doları+180 ABD doları KDV olan mal 1.03.2008 Tarihinde peşin satılmıştır.
1Dolar:1.4 YTL
Satıcının kaydı
100 Kasa 1.652,-
600 yurt içi satışlar 1.400,-
391 Hesaplanan KDV 252,-

Alıcının kaydı
153 ticari mallar 1.400,-
191 indirilecek kdv 252,-
100 kasa 1.652,-
b)vadeli satış YTL nin değer kaybetmesi
satış bedeli 1000 ABD doları+180 ABD doları KDV olan mal 1.03.2008 Tarihinde bedeli 2.03.2008 Tarihinde ödenmek üzere satılmıştır.
1.03.2008 Tarihinde 1Dolar: 1.4 YTL
2.03.2008 tarihinde 1Dolar :1.6 YTL
Satıcının muhasebe kaydı:
1.03.2008 Fatura düzenlenmesi
120 Alıcılar 1.652-
600 yurt içi satışlar 1.400-
391 Hesaplanan KDV 252-
02.03.2008 tarihinde tahsilat
100 Kasa 1.888-
120 alıcılar 1.888-
02.03.2008 tarihinde kur farkı faturası
120 Alıcılar 236.-
600 yurt içi satışlar 200.-
391 Hesaplanan KDV 36.-
Alıcının muhasebe kaydı:
01.03.2008 Fatura düzenlenmesi
153 ticari mallar 1.400-
191 indirilecek kdv 252-
320 Satıcılar 1. 652-
02.03.2008 tarihinde tahsilat
100 Kasa 1.888-
120 alıcılar 1.888-
02.03.2008 tarihinde kur farkı faturası
120 Alıcılar 236.-
600 yurt içi satışlar 200.-
391 Hesaplanan KDV 36.-

c)Vadeli satış yapılıp bedelin takip eden hesap döneminde tahsil edilmesi ve YTL değerinin düşmesi
satış bedeli 1000 ABD doları+180 ABD doları KDV olan mal 1.03.2008 Tarihinde bedeli 30.4.2008 Tarihinde ödenmek üzere satılmıştır.
1.03.2008 Tarihinde 1Dolar : 1.4 YTL
30.03.2008 Tarihinde 1 Dolar :1.6 YTL
30.04.2008 Tarihinde 1Dolar :1.7 YTL
Satıcının muhasebe kaydı:
1.03.2008 Fatura düzenlenmesi
120 Alıcılar 1.652-
600 yurt içi satışlar 1.400-
391 Hesaplanan KDV 252-

30.03.2008 2008-1. geçici vergi dönemi kur farkı değerlemesi
120 alıcılar 236-
600 yurt içi satışlar 236.-

30.04.2008 tarihinde tahsilat
100 Kasa 2.006-
120 alıcılar 2.006-

30.04.2008 Tarihinde kur 1.7 YTL olduğundan kur farkı (1.180 usd*(1.7-1.6):118 YTL olarak hesaplanacaktır.30.06.2008 tarihinde 236 YTL, 01.04.2008 Tarihinde 118 YTL olmak üzere toplam 236+118 =354 YTL kur farkı faturası; Kdv iç yüzde oranı ile hesaplanarak 300YTL kur farkı+54 YTL kdv olmak üzere düzenlenecektir.

236 YTL lik kur farkı 30.03.2008 Tarihinde hesaba alındığından faturanın kalan 300-236=64 YTL si 30.04.2008 Tarihinde kayıtlara aşağıdaki şekilde alınacaktır.

30.04.2008 tarihinde kur farkı faturası kaydı
120 Alıcılar 118.-
600 yurt içi satışlar 64.-
391 Hesaplanan KDV 54.-

*YMM Gürol ÜREL Lebib Yalkın dergisi yazısından özet çıkarılmıştır